Hợp đồng tương lai là thỏa thuận pháp lý giữa hai bên về việc mua hoặc bán một lượng hàng hoá xác định tại mức giá đã chốt trước, với thời điểm giao nhận cụ thể trong tương lai. Đây là công cụ nền tảng của thị trường hàng hoá phái sinh, được chuẩn hoá hoàn toàn bởi sở giao dịch và thanh toán bù trừ tập trung qua Sở Giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV).
Định nghĩa đầy đủ về hợp đồng tương lai
Khác với giao dịch mua bán thông thường — nơi tiền trao và hàng hoá được chuyển giao ngay — hợp đồng tương lai tách bạch thời điểm thỏa thuận giá và thời điểm giao nhận. Hai bên thống nhất hôm nay về giá cả, khối lượng và thời hạn, nhưng việc chuyển giao hàng hoá (hoặc thanh toán chênh lệch bằng tiền) diễn ra vào một ngày đáo hạn trong tương lai.
Tại Việt Nam, các hợp đồng tương lai hàng hoá được niêm yết và giao dịch thông qua MXV — đơn vị trực thuộc Bộ Công Thương — liên thông với các sở giao dịch quốc tế như CBOT (Chicago), ICE (London, New York). Nhà đầu tư trong nước vì vậy có thể tiếp cận giá cả của thị trường toàn cầu ngay từ tài khoản mở tại một Thành viên Kinh doanh được cấp phép.
5 đặc điểm chuẩn hoá của hợp đồng tương lai
Tính “chuẩn hoá” là điểm phân biệt cốt lõi giữa hợp đồng tương lai và các thỏa thuận mua bán thông thường. Mọi hợp đồng cùng mã đều có thông số giống hệt nhau, giúp chúng có thể mua đi bán lại dễ dàng trên thị trường tập trung:
1. Quy mô hợp đồng cố định. Mỗi mã hàng hoá quy định khối lượng chuẩn cho một hợp đồng (lot). Ví dụ: một hợp đồng ngô tiêu chuẩn tương ứng với 5.000 giạ ngô; hợp đồng cà phê Robusta tương ứng 10 tấn.
2. Đơn vị yết giá thống nhất. Giá được yết theo đơn vị chuẩn của từng mặt hàng — cent/giạ đối với ngô, USD/tấn đối với cà phê Robusta. Mọi thành viên thị trường đều đọc cùng một bảng giá.
3. Tháng đáo hạn xác định. Mỗi mã có các tháng đáo hạn cố định trong năm. Nhà đầu tư lựa chọn tháng hợp đồng phù hợp với kế hoạch giao dịch của mình.
4. Bước giá tối thiểu (tick size). Mức biến động giá nhỏ nhất được quy định rõ, từ đó tính được giá trị lãi/lỗ tương ứng mỗi bước giá trên một hợp đồng.
5. Phương thức thanh toán. Đa số hợp đồng được thanh toán bằng tiền dựa trên chênh lệch giá; một số ít có phương thức giao nhận vật chất dành cho các bên có nhu cầu thực.
Ví dụ chi tiết: hợp đồng ngô ZCE
Ngô là một trong những mặt hàng được giao dịch nhiều nhất trên MXV. Dưới đây là thông số của hợp đồng ngô tiêu chuẩn:
| Thông số | Chi tiết |
|---|---|
| Mã hàng hoá (MXV) | ZCE |
| Sàn quốc tế liên thông | CBOT (Chicago) |
| Quy mô hợp đồng | 5.000 giạ ngô |
| Đơn vị yết giá | Cent USD/giạ |
| Mức ký quỹ (QĐ 786) | 38.911.104đ/hợp đồng |
| Các phiên bản khác | Ngô mini (XC): 7.776.000đ · Ngô micro (MZC): 3.888.000đ |
Với cùng một mặt hàng ngô, MXV cung cấp ba quy mô hợp đồng từ micro đến tiêu chuẩn, giúp nhà đầu tư lựa chọn theo đúng khả năng vốn. Đây chính là ưu điểm của tính chuẩn hoá: mọi thông số đều minh bạch, công khai trước khi đặt lệnh.
Hợp đồng tương lai khác hợp đồng kỳ hạn thông thường như thế nào?
| Tiêu chí | Hợp đồng tương lai | Hợp đồng kỳ hạn (forward) |
|---|---|---|
| Tính chuẩn hoá | Chuẩn hoá hoàn toàn bởi sở giao dịch | Thỏa thuận riêng giữa hai bên |
| Nơi giao dịch | Thị trường tập trung (MXV) | Thị trường phi tập trung (OTC) |
| Thanh toán bù trừ | Qua trung tâm thanh toán bù trừ | Trực tiếp giữa hai bên |
| Ký quỹ | Bắt buộc theo quy định | Thường không có |
| Khả năng chuyển nhượng | Mua đi bán lại dễ dàng trước đáo hạn | Khó chuyển nhượng |
| Rủi ro đối tác | Thấp (được trung tâm bảo đảm) | Cao (phụ thuộc uy tín đối tác) |
Nhờ các ưu điểm trên, hợp đồng tương lai trở thành công cụ được cả nhà đầu tư cá nhân lẫn doanh nghiệp xuất nhập khẩu sử dụng rộng rãi.
Hai mục đích sử dụng chính
Phòng hộ giá (hedging). Doanh nghiệp có nhu cầu mua/bán hàng hoá thực trong tương lai sử dụng hợp đồng tương lai để “khoá” trước mức giá, loại bỏ rủi ro biến động giá ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh. Ví dụ: một công ty thức ăn chăn nuôi mua hợp đồng ngô tương lai để cố định chi phí nguyên liệu cho quý tới.
Đầu cơ giá (speculation). Nhà đầu tư cá nhân mua/bán hợp đồng nhằm tìm kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá, không có nhu cầu nhận hàng hoá thực. Hơn 99% vị thế của nhà đầu tư cá nhân được đóng trước ngày đáo hạn.
Giao dịch hợp đồng tương lai ở đâu tại Việt Nam?
Kênh hợp pháp duy nhất là thông qua Sở Giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV). Nhà đầu tư mở tài khoản tại một Thành viên Kinh doanh được MXV cấp phép — ví dụ FINVEST, Thành viên Kinh doanh 001 (MST 0106348118) — và giao dịch qua phần mềm được kết nối với hệ thống của MXV. Mọi lệnh, ký quỹ và thanh toán đều chịu sự giám sát theo quy định, đảm bảo tính minh bạch và an toàn pháp lý.
Những điều cần biết trước khi giao dịch hợp đồng đầu tiên
- Hiểu rõ quy cách mã hàng hoá định giao dịch: quy mô, bước giá, giờ giao dịch và mức ký quỹ theo QĐ 786.
- Chuẩn bị vốn dự phòng gấp 1,5–2 lần mức ký quỹ yêu cầu để tài khoản có dư địa trước biến động giá.
- Xác định chiến lược thoát lệnh trước khi vào lệnh: điểm chốt lãi và điểm cắt lỗ cụ thể.
- Bắt đầu từ quy mô nhỏ như hợp đồng micro hoặc mini để làm quen với nhịp độ thị trường thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng tương lai có bắt buộc nhận hàng thật không? Không. Nhà đầu tư cá nhân có thể đóng vị thế bất cứ lúc nào trước đáo hạn và thanh toán chênh lệch bằng tiền. Giao nhận vật chất chỉ áp dụng cho các bên có nhu cầu thực và đăng ký trước.
Một hợp đồng ngô ZCE trị giá bao nhiêu tiền hàng thực? Với quy mô 5.000 giạ, giá trị hợp đồng phụ thuộc vào giá ngô thế giới tại thời điểm giao dịch. Nhà đầu tư chỉ cần nộp ký quỹ 38.911.104đ kiểm soát toàn bộ giá trị đó — đây chính là cơ chế đòn bẩy.
Hợp đồng tương lai và chứng khoán phái sinh có giống nhau không? Về bản chất đều là công cụ phái sinh, nhưng tài sản cơ sở khác nhau: hợp đồng tương lai hàng hoá dựa trên ngô, cà phê, kim loại… trong khi chứng khoán phái sinh dựa trên cổ phiếu hoặc chỉ số.
Có thể giữ hợp đồng tương lai bao lâu? Tối đa đến ngày đáo hạn của tháng hợp đồng. Thực tế, nhà đầu tư ngắn hạn thường đóng vị thế trong ngày hoặc trong vài phiên giao dịch.
Cảnh báo rủi ro: Giao dịch hợp đồng tương lai sử dụng đòn bẩy, tiềm ẩn nguy cơ thua lỗ vượt quá số tiền ký quỹ ban đầu. Nội dung bài viết chỉ mang tính thông tin, không phải lời khuyên đầu tư. Nhà đầu tư cần tìm hiểu kỹ và chỉ sử dụng nguồn vốn nhàn rỗi.
Gợi ý link nội bộ: Máy tính ký quỹ QĐ 786 · Webinar thứ Năm hàng tuần
Bài viết liên quan
- Ký quỹ là gì? Giải thích đầy đủ về ký quỹ trong giao dịch hàng hoá phái sinh
- Giao dịch T+0 là gì? Lợi thế thanh toán trong phiên so với chứng khoán T+2.5
- Đầu tư hàng hoá phái sinh cần bao nhiêu vốn? Bảng chi tiết 2026
Tôi là Đặng Thái Vinh, Chủ tịch của phodautu.com. Với gần 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đầu tư chứng khoán, tôi đã có nhiều cơ hội để hiểu rõ và phân tích sâu sắc về thị trường. Phodautu.com dưới sự lãnh đạo của tôi luôn đặt mục tiêu hỗ trợ 1,000,000 nhà đầu tư Việt Nam trong việc quản lý tài chính cá nhân và gia tăng tài sản bền vững. Chúng tôi tự hào mang đến những dịch vụ cố vấn tài chính chất lượng cao, giúp các chủ doanh nghiệp và nhà đầu tư chứng khoán không chỉ tối ưu hóa lợi nhuận mà còn đạt được sự bền vững trong tài chính. Bên cạnh sự nghiệp và công việc, tôi còn là một người đam mê thể thao, đặc biệt là chơi golf và Pickleball. Những sở thích cá nhân này không chỉ giúp tôi duy trì sức khỏe mà còn mang lại nhiều góc nhìn mới mẻ trong cuộc sống và công việc. Tôi luôn coi trọng việc học hỏi và chia sẻ kiến thức, hy vọng sẽ tiếp tục đồng hành và hỗ trợ các nhà đầu tư trên con đường chinh phục những cơ hội mới.
